آنان گفتند : بلى ، ما ديديم ، [ بپرهيزيد ] از اين كه روز قيامت بگوئيد : ما از اين امر غافل بوديم ) . 9 - * ( قالَ بَلْ رَبُّكُمْ رَبُّ السَّماواتِ وَالأَرْضِ الَّذِي فَطَرَهُنَّ وَأَنَا عَلى ذلِكُمْ مِنَ الشَّاهِدِينَ ) * ( 1 ) ( و گفت : پروردگار شما پرورندهء آسمانها و زمين است ، خداوندى كه آنها را آفريده است و من بر اين شما از شاهدانم ) . نتايج آياتى كه در اين مبحث مطرح شده است نتيجهء يكم - در آيات قرآنى شهادت انسان بر خويشتن با اهميت بسيار زيادى مطرح شده است . « انسان شاهد خويشتن است » معناى فوق العاده سازنده اى در بر دارد كه اگر تعليم و تربيتها به اين معناى سازنده توجه داشت ، آن موقع معلوم مىشد كه سطح اعتلا و ترقى بشرى درچه حدود والائى است ، زيرا شاهد خويشتن بودن اين حقايق را كه تذكر مىدهيم بوجود مىآورد : حقيقت يكم - اين كه آدمى داراى شخصيت است و موجوديت او با آن شخصيت و تحت مديريت آنست . مسلم است كه توجه به اين حقيقت همان و در صدد تنظيم و بهداشت آن برآمدن همان . حقيقت دوم - احساس ضرورت آگاهى و شناخت اين شخصيت كه هر شناختى خاص در بارهء آن ، موجب پيشرفت و استقلال بيشتر شخصيت مىگردد . حقيقت سوم - كوشش براى تحصيل آزادى و اختيار در برابر عوامل جبرى و شبه جبرى طبيعت و همنوعان . حقيقت چهارم - احساس مسئوليت در بارهء به كار انداختن نيرو يا استعدادهاى گوناگون درونى ، زيرا بينائى آدمى بر خويشتن و شاهد بودن به حال خود ، مانند بينائى و شهادت در بارهء واقعيات بيرون از خود نيست كه احساس مسئوليت در بارهء آنها احتياج به واسطه داشته باشد ، زيرا آدمى بدون

--> ( 1 ) سورهء الأنبياء 56